Članci

Fabrika municije Fiocchi Munizioni (Fioki municioni) osnovana je u italijanskom gradu Leko 1876. godine zahvaljujući Đuliju Fiokiju. Poznata je širom svijeta kao sinonim za posvećenost, kvalitet i vrhunske performanse. Širok asortiman proizvoda ove firme cijenjen je kako od strane lovaca i sportskih strijelaca, tako i u oblasti odbrane i bezbjednosti, takođe i u pojedinim sektorima industrije. O kvalitetu proizvoda ovog uglednog italijanskog proizvođača municije govore brojne prestižne nagrade i sportski uspjesi (a to su nacionalne, svjetske i olimpijske titule) sportista koji su koristili Fioki metak za sve streljačke discipline – od trap gađanja, skita i biatlona preko IPSC takmičenja do long range preciznog gađanja itd. Takođe, veliki asortiman proizvoda i u nekim slučajevima njihova specifičnost čini proizvodnju ove firme jedinstvenom na međunarodnom nivou. Kompanija Fiocchi posjeduje brojne filijale u svijetu. Fioki u sopstvenim pogonima proizvodi sve komponente municije što u kombinaciji sa stalnim istraživanjem,  fleksibilnošću i prilagodljivošću čini tu kompaniju konkurentnom na svjetskom tržištu. Kompanija neprestano razvija nove proizvode za rastuće potrebe svojih potrošača. Fioki je dostigao veoma visok standard proizvodnje i dobio NATO AQAP 1, AQAP 110 i AQAP 2110 sertifikate te NATO Stanag 4172 kvalifikaciju za kalibre 5,56 mm i 9×19 mm. Uvođenje navedene municije u naoružanje snaga NATO-a samo je jedan primjer uspjeha koji je ovaj brend postigao širom svijeta. Fioki je takođe razvio i naročiti metak u kalibru 9×19 EMB sa specijalno konstruisanim ekspandirajućim monolitnim zrnom izrađenim od legiranog bakra mase 92 grejna. To zrno ekspandira i dvostruko uvećava svoj početni promjer. Zapažen uspjeh postignut je i specijalnom municijom za lov i sport iz EVO serije lansirane 2006. godine u kalibrima .308W, .223 Remington i .338 Lapua Magnum. Tokom 148 godina postojanja kao jedan od vodećih proizvođača na tržištu, Fiocchi je ispisao istoriju municije kako u Italiji, tako i u svijetu. Kompanija stalno investira u nove tehnologije, ne samo da bi išla u korak sa vremenom, već i da bi pronašla najbolje rješenje za zaštitu životne sredine. Lovačka sačmena municija Sa svojom širokom paletom metaka za lov i stalnom potragom za novim tehnološkim rešenjima, otkada je osnovan,  Fioki je odgovarao na zahtjeve lovaca i neprestano je evoluirao kako bi ostao na vrhu. Savremeni lov je disciplina u kojoj se tradicija ne zaboravlja. On se nadovezuje na svoje etičke vrijednosti i ljubav prema prirodi.   Na osnovu toga je Fiocchi koristeći naučni pristup razvijao municiju u različitim pravcima a to će reći prema vrsti divljači, rastojanju pucanja i uslovima okoline. Iz serije lovačke municije izdvajamo: Fiocchi Classic Line, High Performance, JK6, Magnum, Slug, Buckshot, Steel Shot… Fiocchi Classic Line (PL 32, PL 34) – Ova unikatna klasična serija za sve tipove lova i sve sezone, prisutna je na tržištu širom svijeta preko 30 godina. High Performance (PL 32 HP, PL 34 HP, PL 36 HP) – HP serija municije sa visokim performansama specijalno je razvijena za velike distance i hladne vremenske uslove, bez potrebe da pribjegnete magnum serijama. Seriju HP karakteriše velika brzina (do 410 metara u sekundi). JK6 – JK6 serija koristi čuveni JK6 barut i posebno se preporučuje za lov tokom zime i hladnog vremena. Brzina je oko 400 m/s. Magnum – Serija laborisana snažnim barutnim punjenjem. Ovo je naročito efikasna municija koja pruža maksimalnu pouzdanost u lovu na većim distancama pri ekstremnim vremenskim uslovima. Slug (jedinačno zrno, kugla) – Serija Fiocchi Slug lovačkih patrona laborisanih jedinačnim zrnima pruža otpimalan spoj preciznosti i zaustavne moći, kao i veliku brzinu od preko 420 m/s. Ovaj metak ima sve što je lovcu potrebno u savremenom lovu na divlje svinje. Buckshot – Snaga i preciznost je ono što krasi Buckshot seriju koja je stvorena za posebne namjene i specifične vrste lova. Steel Shot – Fiocchi Steel Shot patrone punjene čeličnom sačmom razvijene su za vlažna lovačka područja gdje posebne regulacije dozvoljavaju upotrebu bezolovne municije kako bi se zaštitila priroda. Po perfomansama je čelična sačma slična olovnoj pri čemu su ispoštovani svi CIP standardi. Brzina se kreće i do 410 m/s. Sportska municija Fiokijeva posvećenost ovom sportu je sinonim za uspjehe i pobjede o čemu govore brojne medalje sa Olimpijskih igara. Fiocchi sportska sačmena municija svim zainteresovanim za streljačke sportove, bilo da su amateri ili profesionalci. Da bi zadovoljio sve potrebe Fiocchi je kreirao ekskluzivan asortiman koji obuhvata između ostalog Competition Line, Golden Series, TT  i Golden Trap. Golden i Official trap su serije koje su izabrane od strane međunarodnih šampiona u skitu, zahvaljujući njihovom blagom trzaju i visokim performansama, oba su namijenjena dugim takmičenjima. Golden karakteriše pored odličnih komponenti i jedno od najkraćih mogućih vremena potrebnih da sačma izađe iz cevi nakon aktiviranja inicijalne kapisle putem udarne igle. Brzina im je oko 400 m/s, a pritisak oko 560 bara. Serija TT kreirana je za strijelce početnike koji tek treba da se okušaju u disciplini gađanja glinenih golubova. Specijalno izabrane komponente omogućavaju da strijelac, kako amater, tako i profesionalac uživa u pucanju. Brzina je oko 405 m/s, a pritisak oko 640 bara. Karabinska municija Proizvodnja karabinske municije se zasniva na jakim investicijama u smislu resursa, istraživanja i razvoja. Firma je u svom proizvodnom pogonu u SAD obezbijedila najmodernije opitno 300-metarsko strelište sa pripadajućom tehnologijom i opremom za opitovanje municije i njenih komponenata. Rezultat ovoga je proizvodnja vrhunske karabinske municije, u širokom rasponu kalibara i laboracija čime je zagarantovana visoka preciznost (na primjer, specijalno monolitno bakarno zrno kontrolisane ekspanzije Freccia nera (crna strijela), razvijeno za kalibre .30 06 Springfild i .308 Vinčester, omiljeno je od strane lovaca na divlje svinje). Neki od standardnih kalibara su:  .223 Remington, .243 Vinčester, .270 Vinčester, 30-06 Springfild, .308 Vinčester… Firma Fiocchi je odavno širom svijeta poznata i kao lider u proizvodnji rijetke i egzotične municije za pištolje i revolvere (na primjer revolverski metak 7,62 Nagan i pištoljski metak 7,65 Parabellum) čime zadovoljava potrebe strijelaca-kolekcionara koji posjeduju rijetke primjerke oružja.  

Ovo što izgleda kao kupola ruske pravoslavne crkve zapravo je američka nacionalna istorijska znamenitost i spomenik propaloj marketinškoj kampanji na fabrici oružja “Colt” u gradu Hartfordu, u saveznoj državi Konektikat. “Coltsville Blue Onion Dome” je podignut 1855. godine kada je ulični zabavljač ljudi pomoću “gasa smijavca” (azot-suboksida), lažni ljekar, uspješni biznismen, marketinški mag, pronalazač i pukovnik Semjuel Kolt, došao na ideju da se na njegovoj novoizgrađenoj fabrici oružja postavi naročita kupola, nalik na one u Moskvi. Konstruktor čuvenih revolvera Colt i osnivač istoimene firme, nadao se da će ovim marketinškim potezom impresionirati ruskog cara Nikolaja I Pavloviča i izdejstvovati veliku porudžbinu oružja za Rusku carsku vojsku. Zbog toga je u više navrata putovao u Rusiju i caru poklanjao sa posebnom pažnjom plavo brunirane i zlatom optočene perkusione revolvere sistema Colt 1851 Navy i Colt Dragoon. Međutim, od tog grandioznog posla na kraju nije bilo ništa. Perkusioni revolveri bili su prevaziđeni a pukovnik Kolt je preminuo 1862. Godine 1871. Veliki knez Rusije Aleksej Aleksandrovič otputovao je u zvaničnu posjetu Americi gdje su ga general Custer i Buffalo Bill vodili u lov na bizone. Tokom boravka u Americi posjetio je i Koltovog velikog suparnika, firmu “Smith and Wesson” u Masačusetsu. Tu je Aleksej njihove nove revolvere ocijenio kao nauporedivo modernije i kvalitetnije od revolvera Colt i naručio ogromnu količinu. Za novi revolver Ruske carske vojske kompanija “Smith and Wesson” je u saradnji sa ruskim stručnjacima razvila i specijalni novi metak. Očuvani ruski carski revolveri sistema Smith & Wesson Model 3, na sjedinjeni metalni metak kalibra .44 Russian, danas su traženi među kolekcionarima (sreću se i na Balkanu jer su bili u naoružanju Kraljevine Crne Gore), firma Colt je u vlasništvu Češke Zbrojovke a kupola na staroj fabrici u istorijskom okrugu Coltsville je obnovljena i stoji kao simbol tehnološkog napretka i industrijalizacije Amerike.   Piše: Draško Dragosavljević

Obje verzije ovog izvrsnog metka imaju u Evropi ogromnu popularnost i bez ikakve sumnje su najrašireniji evropski kalibar Poznati konstruktor Vilhelm Breneke rođen je u gradu Hanoveru 1865. U djetinjstvu je bio zainteresovan za streličarstvo i lov lukom. Iako je radio kao prodavac knjiga, njegovo veliko zanimanje za oružje i municiju kasnije ga je navelo da proučava literaturu iz oblasti puškarstva i balistike. Kao samouk entuzijasta za svoj 30. rođendan osniva čuvenu fabriku oružja i municije u Lajpcigu ” Wilhelm Brenneke Gewehr und Geschoßfabrik”. Od prvog dana fokus je bio na razvoju efikasnih i preciznih puščanih zrna. Godine 1897. Breneke je patentirao svoje prvo puščano zrno sa košuljicom od legure bakra. Sljedeće godine fabrika proizvodi prvo “Brenneke” jedinačno zrno za lovačke puške sačmarice. Godine 1905. patentiran je tip zrna naročite forme koji će kasnije biti osnov za poznata lovačka zrna TUG (Torpedo Universal Geschoß) i TIG (Torpedo Ideal Geschoß). Famozno jedinačno “Brenneke” zrno sa karakterističnim rebrima, kod nas popularno nazvano “brener”, namijenjeno sačmaricama, pojavilo se 1910. godine. U jeku Prvog svjetskog rata Vilhelm je patentirao sasvim novi, isključivo civilni tojest lovačko-sportski metak 7×64 sa zrnom TIG. Varijanta TIG zrna, TUG, biće uvedena mnogo kasnije, 1935. godine. Nakon Drugog svjetskog rata, 1950. godine, Breneke proizvodi specijalni žlijebljeni Paradox čok za sačmarice koji povećava efikasnost jedinačnih zrna. Već sljedeće godine legendarni Vilhelm Breneke seli se u vječna lovišta u 87. godini. Kompanija “Brenneke” postoji do današnjeg dana, a nalazi se u Langenhagenu u vlasništvu i pod upravom dr Petera Manka. “Brenneke” takođe ima američku podružnicu koja se zove “Brenneke America LP”. U stručnoj literaturi metak 7×64 se često naziva i 7×64 “Brenneke”. Iako je lansiran 1917. godine, taj metak je započeo život 1912. U to vrijeme određeni krugovi u njemačkoj vojsci tvrdili su da standardni službeni vojni metak kalibra 7,92mm (8x57IS) nema dovoljno energije. Breneke je već imao spreman odgovor i u vrlo kratkom vremenu razvio je efikasnu municiju 8×64. Međutim, sa završetkom Prvog svjetskog rata i njemačkim porazom prekinule su se i sve diskusije na temu promjene službenog vojnog kalibra, ali Vilhelm nije imao mira. Pomno je proučavao izvještaje sa fronta, naročito sa Balkana gdje je široko upotrebljavan inače odlični metak 7×57 (podsjećanja radi, Kraljevina Srbija u Prvi svjetski rat ušla je sa puškama upravo u ovom kalibru razvijenom u njemačkoj fabrici braće Mauzer). Breneke je, na poslijetku, svoju ideju da projektil kalibra 7 milimetara postavi u čauru metka 8×64 sproveo u djelo. Testovi novog metka iznenadili su sve stručnjake. Izuzetno efikasan i precizan, novi metak je začet u vrijeme najvećeg sukoba koji je svijet do tada vidio, ali će ostati sinonim za isključivo lovačko-sportski kalibar koji se do danas sa velikim uspjehom koristi i jedan je od najomiljenijih karabinskih metaka u Evropi. Čaura je duga 64 mm, a ukupna dužina metka iznosi 84 mm. Prečnik projektila je zapravo 7,25 mm. Ugao ramena čaure iznosi 40,42 stepena, a prečnik danca čaure je 11,95 mm. Metak kalibra 7×64 namijenjen je puškama sa srednje dugim akcijama, dakle pogodan za dužinu sanduka kakve imaju karabini u kalibrima 8×57 i .30-06. Za one koji sami pune municiju preporučuje se da čauru trimuju na 63,80 mm, a najbolja preciznost postiže se zrnima mase 150 grejna i težim. Teoretski je 7×64 laborisan zrnima mase od 80 do 180 grejna, ali u praksi masa zrna varira između 120 i 177 grejna. Sa projektilom TIG mase 162 grejna, brzina na ustima cijevi iznosi 880 m/s, a energija na ustima cijevi je 4.066 džula sa maksimalnim pritiskom od 4.150 bara. Ovako visok, skoro magnum pritisak, u kombinaciji sa idealnim dimenzijama čaure i velikom zapreminom iste glavni je razlog za fantastičnu energiju i razantnu trajektoriju ovog kalibra. TIG (Torpedo Ideal Geschoß) zrno sastoji se od dva jezgra, od kojih je ono prednje nešto mekše, te niklovane čelične košuljice. Niklovana čelična košuljica ima tri prstena koji formiraju pravilnu kružnu ulaznu ranu što omogućava jasan krvni trag i praćenje divljači po njemu. TIG se pravilno deformiše i pečurkasto ekspandira a idealan je za lov na srneću divljač. Pogrešno je upotrebljavati ovaj tip zrna u lovu na krupne veprove i jelene. Evo malo balističkih podataka: Sa puškom upucanom na 179 m, TIG projektil od 162 grejna na udaljenostima od 50, 100, 150, 200 i 300 metara ima balističku krivulju +1,3 cm, +4,0 cm, +2,8 cm, -2,9 cm i -30,2 cm iz čega proističe da u bilo kom lovačkom scenariju na sve mete do 200 metara može biti pucano bez korekcije. Teži “Brenneke” TIG projektil mase 177 grejna početne brzine V0 = 859 m/s, energije na ustima cijevi E0 = 4.154 džula, ispaljen iz puške upucane na 175 metara na navedenim udaljenostima ima balističku krivulju +1,4, +4,0, +2,5, -3,7 i -32,4 centimetra, dakle u osnovi je isti kao projektil mase 162 grejna. Zrna TIG i TUG proizvode dvije njemačke fabrike. Kompanija “Brenneke” je stekla ekskluzivna prava na zrna “torpedo” TIG i TUG nakon dobijene parnice protiv firme “RWS Munition”, ali je RWS nastavio da ta zrna proizvodi pod drugim nazivima – ID Classic (TIG) i UNI Classic (TUG). Ova zrna su potpuno istih karakteristika. Izuzetne karakteristike lovačkog i sportskog metka 7×64 prepoznate su i u SAD. Upravo na ideji Vilhelma Brenekea 1925. godine nastao je poznati metak .270 “vinčester” zasnovan na čauri metka 30-06. Godine 1957. konstruisan je i .280 “remington”. Sva tri kalibra imaju sličan energetski potencijal, dobre balističke performanse i omiljeni su izbor lovaca i strijelaca podjednako. U Evropi se metkom 7×64 može loviti apsolutno sva divljač koja u većini slučajeva pada u vatri i ostaje na mjestu nastrela. Mnogi profesionalni lovci, posebno u Njemačkoj, i dalje se drže metka 7×64 sa velikom posvećenošću, odbijajući da koriste moderne “magnum” kalibre. Popularnost 7×64 “Brenneke” vidi se i iz činjenice da svi veliki svjetski proizvođači municije imaju metak 7×64 u svom katalogu. Municija 7x65R U zemljama koje su kroz istoriju bile pod njemačkim i austrougarskim uticajem mnogi lovci na krupnu divljač koriste jednometne kuglare prelamače. “Kiplauf” kuglare prelamače, dvokuglare, drilinzi, firlinzi i kombinovane puške oduvijek su bili više smatrani viteškim oružjem od repetirki, pogotovo,

Početak priče o kompaniji Prvi partizan A.D. (PPU – Prvi Partizan Užice), svjetski poznatoj i cijenjenoj srpskoj fabrici municije iz Užica koja je nedavno obilježila 95 godina aktivnog rada, započinje u Sloveniji i veže se za ime puškarskog stručnjaka Jakoba Pošingera Starijeg. Svoju puškarsku radionicu za izradu lovačkog oružja Pošinger je iz Kranja (Puškarna Kranj) izmjestio u Užice. Naime, ta kranjska puškarska radionica osnovana je na principu zadrugarstva 1920. godine i to od strane iskusnih majstora-puškara iz Borovlja (današnji Ferlah) koji su se nakon plebiscita iz iste godine, tojest nakon što je dio Koruške pripao Austriji, naselili u Kranju i tu započeli posao. Stariji i iskusniji lovci dobro znaju da je “Borovlje” u puškarstvu sinonim za vrhunski ručni rad i neprikosnoveni kvalitet. Ljubljanska pokrajinska vlada tadašnje Kraljevine SHS majstorima je obezbijedila objekte za radionice a oni su uz pomoć mašina i alata, koje iz Borovlja donose sa sobom, započeli izradu na daleko čuvenog lovačkog oružja borovljanske puškarske škole i tradicije. Nešto kasnije, 15. avgusta 1925. godine, borovljanski majstor-puškar i industrijalac Jakob Pošinger Stariji otkupljuje Puškarnu Kranj. U želji da ova zadružna radionica preraste u veliku fabriku, Pošinger je zatražio pomoć i saglasnost države za takvu vrstu investicija. U vezi s tim bile su mu potrebne carinske olakšice za uvoz mašina i garancija da će buduća velika fabrika dobijati i državne porudžbine. Pošinger je nakon dvogodišnjih pregovora izdejstvovao saglasnost Kraljevine SHS uz uslov da fabrika, najvjerovatnije iz strategijskih razloga, bude izmještena iz pogranične oblasti u unutrašnjost tadašnje države. Od strane Ministarskog savjeta potvrđen je stav Ministarstva vojske i mornarice Kraljevine SHS da se Pošingeru obezbijedi pomoć države te je fabrika uspješno preseljena u Užice gdje započinje sa radom prvog maja 1928. godine u kasarni “Stevan Nemanja” u Krčagovu. Grad Užice je 1935. godine Pošingeru poklonio zemljište na kojem je izgrađena nova fabrika pod zvaničnim nazivom FOMU “Fabrika oružija i municije Užice” kao prva privatna fabrika takve vrste na Balkanu. Posebno interesantna činjenica jeste ta da je u sklopu fabrike postojala Državna puškarska škola, koja je takođe iz Kranja preseljena u Užice. FOMU je pored raznih vrsta pištoljske i puščane municije proizvodila i papirne čaure te više tipova lovačkih glatkocijevnih pušaka jednocijevki i dvocijevki sa i bez oroza. Uglavnom su to bile klasične dvocijevke položare opremljene orozima reklamirane kao FOMU “Griner” te FOMU “hamerles” položare sa mehanizmom “Anson-Dili”. Puške su bile ručni radovi, izrađivane su tradicionalno “borovljanski” od prvorazrednog čelika, izuzetno kvalitetno i precizno, u kalibrima 12, 16 i 20,  brižljivo su upucavane i tormentirane (isprobane su i na bezdimni barut). Imale su fino gravirane baskule (engleska ili lovačka gravura) a opremane su i ejektorima. Kundaci su izrađivani sa pištoljskim rukohvatom i osloncem za obraz ili u klasičnom engleskom stilu i to od birane tamne orahovine, a kape kundaka i pištoljskog rukohvata izrađivane su od roga. U jednom katalogu iz toga vremena Pošinger kaže: „Spomenute puške ove naše domaće tvornice usavršene su u svojoj izradbi tako te su ravne inozemnim fabrikatima i u pogledu kvalitete i u pogledu vanjskog izgleda. Kao stručnjak i lovac preporučam sa svoje strane ove domaće puške, jer sam uvjeren da će svaki kupac sa istima biti najzadovoljniji.“ Pokoja puška marke FOMU može se sresti u lovištima i danas. Pored toga, u fabrici FOMU izrađivane su i vojničke službene puške sistema M24 i municija za njih u kalibru 7,9x57mm a takođe je rađen i njihov remont. Izrađivana je i municija za službeni pištolj Brauning M1910/22 (vojno – državni) u kalibru 9x17mm. Njemačke okupacione snage su početkom Drugog svjetskog rata oštetile fabriku ali je ona sa oslobođenjem Užica u septembru 1941. godine ponovo započela rad i to pod partizanskim vlastima. Od tada, pa sve do novembra 1941. godine, fabrika FOMU bila je najverovatnije jedina fabrika oružja i municije u Evropi koja je uspješno radila u slobodnom gradu, dok je ostatak zemlje bio pod okupacijom, a u to vrijeme proizvođeno oružje bilo je namijenjeno jedinicama Narodno oslobodilačke vojske. Nakon što je završen Drugi svjetski rat fabrika FOMU dobija novo ime 1947. godine – Prvi Partizan Užice (PPU). Preduzeće je krajem 70-ih godina prošlog vijeka započelo sa povećanjem kapaciteta – izgradnjom novih objekata i pogona uvedene je i nova paleta proizvoda. Današnja fabrika municije Prvi Partizan AD je moderna kompanija sa tri proizvodna pogona i jedna od najvećih i najuspješnijih takve vrste u svijetu. Lider je namjenske industrije u Srbiji i šire. Snabdijeva municijom vojsku i policiju Republike Srbije kao i mnoge armije svijeta a proizvodi i sportsku i lovačku municiju koja je izuzetno tražena i prodaje se na svim kontinentima (preko 400 tipova karabinske, pištoljske, revolverske i streljačke municije). Zbog ogromne potražnje PPU planira nabavku nove opreme, prije svega za novi pogon na Dautovcu. Današnja proizvodnja obavlja se uz pomoć najmodernije tehnologije, poštuju se svi standardi zaštite životne sredine uz poboljšane uslove rada više od 1000 radnika što sve skupa PPU čini neobično važnim faktorom u privredi tog regiona Republike Srbije. Neosporno visok kvalitet svih proizvoda kompanije PPU postignut je kroz primjenu Sistema menadžmenta kvalitetom (QMS) koji je u skladu sa standardima i principima SRPS ISO 9001:2008 i SORS 9000/05, što je potvrđeno od strane Vojne kontrole kvaliteta, Ministarstva odbrane Republike Srbije. Karabinska municija Širom svijeta prihvaćena i neobično cijenjena karabinska municija PPU razvija se u sadejstvu sa lovcima i balističarima, plod je dugotrajnog istraživanja i stručnog rada a izrađuje se na najsavremenijim mašinama i kroz najmodernije tehnološke procese pri čemu su obezbijeđene veoma uske tolerancije i naravno ujednačen kvalitet. Specijalna pažnja  pri dizajniranju i izradi municije PPU posvećena je strogim zahtjevima sve popularnijeg streljačkog sporta „Long Range Shooting“ te je takmičarska „Match“ municija izuzetno precizna. Kao što je to uobičajano kod svih velikih i ozbiljnih svjetskih proizvođača  municije, PPU svaki od kalibara iz proizvodnog asortimana izrađuje u više tipova zrna različite mase. Ovom prilikom predstavljamo samo neke od novih proizvoda PPU. PPU Match Line Municija serije PPU Match  je veoma precizna i vrlo uskih tolerancija.  Ravijena je za precizno gađanje na malim i velikim daljinama i rezultat je naročite proizvodne procedure i kontrole. Osim municije, PPU nudi i

Inženjeri firme Beretta odlučili su se za rješenje bazirano na sklopu nosača i rotacionog zatvarača karakterističnog za automatske puške. NATO testove izdržljivosti i bezbjednosti karabin Beretta BRX1 prošao je sa odličnim uspjehom. Posebna pažnja poklonjena je ambidekstralnosti kompletnog sistema. Nakon što je nedavno uveden prvi američki lovački karabin direktne akcije firme Sevidž, nije trebalo dugo čekati na evropski odgovor. Većina bi pretpostavila da će jedna od njemačkih kompanija usko specijalizovanih za ovu vrstu oružja, poput Blazera i Štrasera, uvesti novi model. Međutim, radi se o firmi od koje to nisu očekivali čak ni oni upućeniji. Naime, italijanska firma Beretta na tržište je plasirala potpuno novi proizvod koji predstavlja ne samo prvi italijanski karabin direktne akcije ikada, već i prvu Beretinu ožlijebljenu repetirku nakon više decenija. Kao holding kompanija Beretta je segment obrtnočepnih karabina potpuno prepustila firmama SAKO i Beneli koje se nalaze pod njenim okriljem (o obrtno-čepnom karabinu sistema Beneli Lupo nedavno smo takođe detaljno pisali). Novi karabin direktne akcije Bereta BRX1 karakterišu oštre linije i crni kundak izrađen od polimernog kompozita, identičnog materijala koji firma koristi za vojne automatske puške Bereta ARX160. Na prvi pogled linije kundaka i sanduka odnosno šasije od crno anodiziranog aluminijuma podsjećaju na karabin Beneli Lupo a oblik i pozicija ručice zatvarača na karabine sistema Blazer R8. Tu, međutim, svaka sličnost prestaje. Inženjeri firme Beretta odlučili su se za rješenje bazirano na sklopu nosača i rotacionog zatvarača sa brijegovima kakav srećemo na automatskim puškama sistema AR15 i brojnim drugim, poput Štajer AUG, HK G36 i službenoj pušci italijanske vojske Bereta ARX160. Neuobičajen ali jednostavan i robustan sistem direktne akcije razvijen je dakle na bogatim iskustvima u proizvodnji automatskih pušaka a imajući na umu prvenstveno bezbjednost i pouzdanost. Na tijelu nosača nalazi se kosi kanal kroz koji saobraća osovina koja spaja nosač i zatvarač – na taj način obezbijeđena je rotacija zatvarača. Zatvarač je moguće obraviti isključivo povlačenjem za ručicu (boljeg razumijevanja radi, kada bismo na pušci Zastava M70AB2 podizanjem tromblonskog nišana prekinuli dotok barutnih gasova i uklonili povratnu oprugu dobili bismo ručno repetirajući karabin u upravo na tom principu radi novi BRX 1). Braveći brijegovi na rotacionoj glavi zatvarača čvrsto su zabravljeni u ekstenziju cijevi a čitav sklop kreće nazad samo ako ga povučemo za ručicu. Nosač se prilikom repetiranja kreće po šinama. Posebna pažnja poklonjena je ambidekstralnosti cijelog sistema. Tako je jednostavnim premještanjem ručice sa jedne na drugu stranu nosača i zakretanjem glave zatvarača za 180 stepeni (čime je riješeno izbacivanje čaura desno ili lijevo) pušku moguće prilagoditi ljevorukim strijelcima.   Ambidekstralni sistem za zapinjanje odnosno kočenje nalazi se na dohvat palca iznad vrata kundaka sa zadnje strane zatvarača i omogućava strijelcu da blokira zatvarač i okidač ili samo okidač, pri čemu zatvarač slobodno saobraća radi praženjenja ležišta metka. Izmjenjiva rotirajuća glava zatvarača posjeduje jedan red od osam bravećih zuba/brijegova za standardne ili dva reda po osam zuba (ukupno šesnaest) za magnum kalibre. Svaka izmjenjiva glava zatvarača dolazi sa pripadajućom cijevi i ekstenzijom što znači da se kalibri na karabinu Bereta BRX 1 lako mijenjaju jednostavnim montiranjem cijevi, glave zatvarača i okvira. Znajući da sumnjičavosti kada je u pitanju bezbjednost karabina direktne akcije među lovcima nikada ne manjka, Bereta se odlučila na neobičan korak. Kako bi kupci bili apsolutno sigurni u kvalitet, bezbjednost, čvrstinu i pouzdanost novouvedenog sistema direktne akcije (čitaj: sigurni da im zatvarač pri aktiviranju prepunjenog metka neće izbiti oko) ugledna italijanska firma odlučila je da civilno oružje BRX1 podvrgne vojnim procedurama testiranja po NATO standardu, premda to nije obavezno ni uobičajeno. Proizvođač tvrdi da je karabin direktne akcije Beretta BRX1 studiozno opitovan i podvrgnut najstrožijim NATO testovima izdržljivosti i bezbjednosti koje je prošao sa odličnim uspjehom. Bereta BRX1 se hrani iz odvojivih kutijastih okvira kapaciteta do pet metaka. Okviri su izrađeni od polimera, imaju svijetlo narandžasto dobro vidljivo tijelo i crno dno sa setom simetričnih dugmadi/utvrđivača. Dostupni su u tri varijante koje određuju grupe kalibara (Standard, Long i Magnum) i obilježeni su brojem koji je plasiran na zadnjem dijelu tela. Veličinu i formu dobro oblikovanog pištoljskog rukohvata kao i dužinu kundaka moguće je podestiti uz pomoć seta predviđenih umetaka. Novi Beretin karabin direktne akcije ostavlja utisak jednostavnog i pozdanog, dobro promišljenog i apsolutno dovršenog oružja. Saobraćanje zatvarača je prirodno i munjevito čemu svakako doprinosi odabrani ugao i položaj ručice zatvarača čija je kugla pozicionirana tačno iznad okidača. Posebno je interesantan mehanizam za okidanje. Beretini inženjeri odlučili su se za okidanje putem oroza/udarača koji je sastavni element zasebnog i lako odvojivog mehanizma za okidanje. Odvojiva grupa mehanizma za okidanje na karabinu Beretta BRX1 može se lako odvojiti od sanduka bilo kojim improvizovanim malim alatom što će omogućiti korisniku da podesi težinu jednostepenog okidača od minimalnih 900 grama do maksimalnih 1,5 kilograma u koracima od 200/250 grama (ukupno tri pozicije/težine okidanja). Cijevi se nude u tri dužine (51, 57 i 62 cm) sa istim promjerom od 16 mm. Na ustima se nalazi poklopcem zaštićeni navoj M14 a na ekstenziju cijevi plasirana je šina za montažu optičkih nišanskih uređaja. Karabin može biti opremljen standardnom Pikatini šinom, finskim tipom šine “lastin rep” od 17 mm ili novim originalnim Beretinim rješenjem za brzo montiranje i demontiranje optičkih nišana. BRX1 je trenutno dostupan u kalibrima .308 Vinčester, .30-06 Springfild, 6,5 Kridmor i .300 Vinčester Magnum.   Tehnički podaci: Proizvođač: Pietro Beretta Arms Factory Dostupni kalibri: .308 W.; 30-06; 300 WM, 6,5 Cree. Akcija: Direktna akcija sa rotirajućim zatvaračem Kundak: Crni polimer Okviri: Odvojivi, narandžasti polimer,  kapacitet 5 + 1 Dužine cijevi: 570 ili 510 mm za .308 W. i 30.06, 620 mm za 300 WM Okidanje: Odvojiva grupa mehanizma za okidanje, podesivi okidač (950, 1250 i 1500 grama). Kočnica: trostepena Ukupna dužina:  109,5 mm za cijev od 570 mm; 114,5 mm sa cijevi od 620 mm   Piše: Draško Dragosavljević

Istorija tipično britanskog, a danas svjetski prihvaćenog tropskog metka .375 “Holland & Holland Magnum” započela je širenjem uticaja kolonijalnih sila u Africi i isprepletena je sa nastankom takođe veoma popularnog njemačkog metka 9,3×62 “mauzer” o kojem smo nedavno pisali. Naime, Nijemac Oto Bok još je 1905. razvio odličan metak za tada ultramoderne i cijenom pristupačne puške sistema “mauzer M98” – bio je to pomenuti 9,3×62 “mauzer” namijenjen njemačkim lovcima i farmerima na Crnom kontinentu, ali Britanci su u to vrijeme bili opterećeni tradicionalizmom i većina njihovih pušaka namijenjenih lovu na opasnu afričku divljač bile su vrlo skupe, ručno rađene ekspres dvokuglare. To se posebno nije dopadalo engleskim kolonijalistima, koji su (kao i njemački nekoliko godina ranije) očekivali od oružarskih kuća u matici da taj problem riješe uvođenjem modernog univerzalnog karabinskog metka čija cijena neće prevazilaziti budžet prosječnog engleskog farmera. S druge strane, bogati lovci iz Velike Britanije i SAD krajem prve i početkom druge decenije 20. vijeka vrlo rado su odlazili u Afriku u potrazi za avanturom i trofejima, ali većina nije željela da sa sobom vuče preskupe i preteške tropske puške prelamače i tipičnu tropsku municiju veličine kubanske cigare. Naime, željeli su municiju koja bi na najbolji mogući način mogla da iskoristi prednosti novog bezdimnog baruta odnosno laganu pušku obrtno-čepnog zatvarača i metak razantne putanje sa dovoljno energije da obori krupnu i opasnu afričku divljač, uključujući slona. Tih godina na čelu stare, ugledne ali i konzervativne londonske firme “Holland & Holland” nalazio se Henri Holand, jedan od partnera osnivača. Konkurentska puškarska kuća “Westley-Richards” 1908. godine predstavila je snažni metak 9,5 mm “manliher šenauer” namijenjen upravo karabinima obrnočepne akcije. “Holland & Holland” je morao reagovati i izazov je prihvaćen – započet je rad na novom karabinskom metku za lov teške afričke divljači. “Holland & Hollandov” metak poznat kao .400/375 “Belted Nitro Express“ (.375 Velopex) bio je prvi rival metku 9,5 mm “manliher šenauer”, ali trebalo je razviti nešto još bolje. Ovaj metak, iako razvijen za standardnu “mauzer” M98 akciju, imao je zrno mase 270 grejna i brzine 2.175 fps, što ga nije učinilo omiljenim među lovcima. Lovci su željeli snažniji metak i razantniju putanju. Godine 1912. Henri Holand konačno konstruiše i uvodi izvrsni metak .375 “Belted Rimless Nitro Express”, u cijelom svijetu poznat kao .375 “Holland & Holland Magnum”, zajedno sa njegovim bratom .375 “Flanged Nitro Express” sa punim vijencem na dnu čaure za dvokuglare, a .375 Velopex ubrzo pada u zaborav. Metak .375 “Holland & Holland Magnum” bio je punjen korditom i imao je tri različite laboracije – zrno mase 235 grejna (15.2 g) sa početnom brzinom od 2.850 fps (850 m/s) bilo je namijenjeno lakšoj divljači, 270-grejnsko zrno (17 g) sa početnom brzinom od 2.650 (810 m/s) pokrivalo je nešto krupniju divljač, dok se zrnom mase 300 grejna (19,4 g) i početne brzine 2.500 fps (760 m/s) bez problema mogla loviti i najteža afrička divljač. Danas se municija ovog kalibra susreće u najrazličitijim laboracijama sa daleko više vrsta baruta, a zrna su mase od 200 (13 g) do 380 grejna (25 g). Kontinentalna oznaka metka .375 “Holland & Holland Magnum” je 9.5x72mmB gdje latinično slovo “B” govori da se radi o čauri sa pojasom (Belt) koji je imao ulogu da obezbijedi bolje držanje – nalijeganje čaure u ležištu metka to jest bolju kontrolu takozvanog čeonog zazora. Britanska kuća “Holland & Holland” je bila pionir u razvoju „belted“ magnum kalibara (riječ “magnum” označava čauru dužu od normalne odnosno barutno punjenje veće mase). Lovci i strijelci koji sami pune municiju svakako mogu da unaprijede performanse ovog metka. .375 “Holland & Holland Magnum” (9.5×72mmB), kao metak koji je od 1912. godine do danas prema iskustvima i mišljenju mnogih svjetskih i domaćih lovaca stekao i održao reputaciju najboljeg univerzalnog metka za lov na svu afričku divljač (nije pretjerano jak za antilope niti preslab za slona), ima jednu interesantnu osobinu – jednu od nedovoljno jasnih balističkih tajni, kako je svojevremeno napisao naš legendarni lovac i balističar Dušan Bojović. Radi se o tome da ovaj metak u istu tačku nosi zrna različitih masa uz malo eksperimentisanja sa barutnim punjenjima. Prema Bojovićevom iskustvu, laboracija koju čine zrno od 235 grena (15,2 grama) i smanjeno barutno punjenje IMR-4350 mase 77 grejna obaraće jelensku divljač efikasno poput “kralja kalibara za jelene” 9.3×62mm, ali će trzaj biti minimalan, pogotovo ako se puca iz teže puške, a pad zrna zanemarljiv čak i pri pucanju na veće udaljenosti. Iz navedenog proističe da je ovo sasvim zadovoljavajuće rješenje za lovca koji bi želio da jednim kalibrom lovi evropsku krupnu divljač i pri čemu je taj metak istovremeno dokazano univerzalan u lovu na praktično svu pa i najtežu afričku divljač. Piše: Draško Dragosavljević

Metak .243 Winchester se sjajnim balističkim performansama, a prvenstveno razantnošću balističke krivulje i malim trzajem, ustoličio kao jedan od najomiljenijih i najzastupljenijih metaka u svijetu za lov na srneću divljač i divokoze na svim, pa i najvećim lovačkim rastojanjima. Većina lovaca i poznavalaca oružja zna da je .243 Winchester veoma popularan lovačko-sportski karabinski metak američkog porijekla, koji spada u grupu kalibara izmedju 6 i 7mm. Kao kalibar iz ove kategorije, .243 Winchester ima evropsku oznaku 6,17 × 52 mm i po balističkim karakteristikama najpribližniji je starom evropskom kalibru 6,5 x 57 koji je krajem 19. vijeka  nastao suženjem grla čaure metka 7 x 57mm. Metak .243 Winchester nastao je na  istom principu ali pola vijeka kasnije. Svojim sjajnim balističkim performansama, a prvenstveno razantnošću balističke krivulje i malim trzajem, ustoličio se kao jedan od najomiljenijih i najzastupljenijih metaka u svijetu za lov na srneću divljač i divokoze na svim, pa i najvećim lovačkim rastojanjima. Poslednjih decenija u Evropi, pa samim tim i kod nas, sve su zastupljeniji tipični američki kalibri koji su similarne evropske kalibre postepeno potisnuli zbog niske cijene, dostupnosti i širokog izbora laboracija ali i lovačkih karabina u tim kalibrima. Tako se američki metak .243 Winchester (koji, kako smo rekli, ima približne karakteristike evropskog 6,5 x 57) u Evropi našao rame uz rame sa metkom .270 Winchester (koji je blizak metku 7 x 64) te metkom .30-06 Springfield (blizak evropskom kalibru 8 x 57). Karabinski metak .243 Winchester nastao je sužavanjem grla čaure metka kalibra .308 Winchester (7,62 x 51mm) i prvi put na tržištu se pojavio 6. septembra 1955. godine kao metak razvijen za legendarni Vinčesterov lovački obrtnočepni karabin Model 70 ali i polužnu repetirku Model 88 (kod koje je tubularni magacin zamijenjen kutijastim okvirom te je na taj način prilagođena karabinskoj municiji).  Taj metak, zanemarljivo duže čaure od .308 Win,  je neobično brzo stekao popularnost i osvojio lovačko tržište, pa tako na svijetu ne postoji niti jedan iole ozbiljniji proizvođač municije koji ga nema u proizvodnom programu a vjerovatno ne postoji ni fabrika lovačkog oružja koja ne proizvodi karabine ovog kalibra. Njegov prethodnik, metak .257 Roberts (razvijen od strane Remingtona), iako vrlo sličnih balističkih svojstava, imao je nevolju koja se ogledala u nedostatku različitih fabričkih laboracija pa se tako ukazao prostor koji je popunio .243 iz fabrike Winchester sa sobom donoseći široku lepezu zrna različitih masa i konstrukcija.   Fabrika Remington je ovu grešku pokušala da ispravi tako što je na osnovu ranijeg metka .257 Roberts 1955. godine (iste godine kada je predstavljen .243 Winchester) razvila metak .244 Remington (kasnije nazvan 6mm Remington, po nekim balističarima bolji od .243 Win. zbog veće zapremine čaure) koji je mogao biti laborisan zrnima kalibra .243. Međutim, originalni .243 Winchester je do danas u ovoj klasi ostao neprikosnoven. U početku zamišljen kao idealan metak za lov srneće divljači u praksi se pokazalo da je .243 Win. upotrebljiv i u lovu na nešto krupniju divljač. Naime, .243 je razvijen kao metak koji laborisan lakšim zrnima (70 do 85 grena) predstavlja odlično rješenje za dalekometne hice u lovu na kojote i prerijske pse dok je sa težim zrnima (90 do 105 grena) sasvim upotrebljivo rješenje za lov na divljač veličine bjelorepog jelena ili sjevernoameričke račvoroge antilope.  Radi se dakle o  jednom lakom, preciznom i razantnom kalibru odnosno karabinu male mase i trzaja a širokog opsega primjene. Ukoliko bi se neko odlučio da samo jednom puškom odnosno jednim kalibrom, koji ima brojne fabričke laboracije, pokrije lov štetočina, lisice, vuka, srneće ali i nešto teže divljači, a da isti taj metak sam puni i koristi u sportske ili takmičarske svrhe (za long range) malo koji metak bi mogao da se nosi sa .243 Winchester. To je tajna njegove velike popularnosti i zastupljenosti kako u matičnoj zemlji tako i u Evropi. Većina balističara smatra da je kalibar .243 idealan za lov na divljač mase od 40 do 60 kilograma ali je takođe adekvatan i za odstrel životinja mase 80 kg i nešto preko toga ako je hitac precizno plasiran u vitalnu zonu poput vrata i to ne iz razloga loše penetracije i uopšte loših terminalno balističkih svojstava zrna ovog metka, već da bi se izbjeglo mučenje životinje tojest dugotrajna potraga za težom divljači koja će otići daleko sa mjesta nastrela. Balističari će svakako reći da postoje drugi daleko bolji kalibri koji obezbjeđuju sigurno padanje teže divljači u vatri. Međutim, lovci koji dugo love karabinom u kalibru .243 Winchester reći će da je to veoma upotrebljivo oružje za lov srneće divljači na ravničarskim terenima i vuka u planinskom lovištu ali i muflona, divokoze pa i jelena lopatara a karabinom u istom kalibru bez ikakvih problema se dobro nanišanjenim i plasiranim hicem može oboriti i divlja svinja u slučaju da se lovac slučajno u lovištu sretne sa njom. Naravno, pravilnim izborom težeg zrna kontrolisane ekspanzije može se potpuno eliminisati svaka sumnja po pitanju upotrebljivosti ovog kalibra u lovu na težu divljač. Na tržištu je ova municija dostupna sa brojnim zrnima različitih konstrukcija. Ovaj metak  će dakle bez problema pored srneće divljači oboriti čak i lakšeg jelena i vepra sa dobro odabranim težim zrnom pri čemu će trajektorija biti razantna, pucanj lako podnošljiv a trzaj blag. Mali  trzaj je ovdje posebno važan jer postoje lovci koji prosto ne mogu da se uspješno nose sa trzajem jačih kalibara a .243 Win. je u tom smislu idealan, pogotovo za dame. Zrno metka .243 Winchester od 100 grejna (6,6 grama) ispaljeno iz cijevi dužine 610mm razvija brzinu na ustima cijevi od 2,960 fps (902.21 m). Danas se težine lovačkih zrna u ovom kalibru  kreću od 55 grejna (3,6 grama ) do  115 grejna (6,8 grama). Korak uvijanja je vrlo bitan momenat u zavisnosti od težine zrna pa onaj najčešći iznosi 1:10 jer je optimalan za stabilizaciju zrna mase do 100 grejna. Za zrna teža od 100 grejna proizvođači izrađuju karabinske cijevi sa korakom uvijanja od 1:8 ili 1:7. Čuveni američki oružar, balističar i konstruktor “wildcat” kalibara (ali i pisac i kolumnista)  Parker Otto Ackley svojevremeno je unaprijedio i ovaj metak, te je

Dužina cijevi nema praktičnog značaja i uticaja na efikasnost sačmenog metka, bitni su čokovi i posip.   – Čokovi imaju odlučujući uticaj na gustinu posipa sačme – Ubojitost zavisi prvenstveno od kvaliteta metka a ne od dužine cijevi – Ako se lovac dvoumi između dvije krupnoće sačme, uvijek treba da izabere sitniju   Mladi lovci se često pri kupovini svoje prve lovačke puške sačmarice pitaju koje su bolje, bokerice ili obične dvocijevke položare. Najbolji odgovor na ovo pitanje bio bi da je to isključivo stvar ukusa. Što se tiče izbora kalibra treba razmisliti. Puške kalibra 16  nešto su lakše od 12-ice i spretnije za pucanje. S druge strane, puška kalibra 12 je za nijansu efikasnija, jer u njene patrone staje malo više sačme nego u municiju kalibra 16. Istina, razlika nije velika, ali ako je lovac mlad i dovoljno snažan, svakako bi bolje bilo da se odluči za veći kalibar i težu pušku. Puška sačmarica bi, po staroj formuli, trebala da bude 100 puta teža od mase njenog osnovnog punjenja sačme. Metak kalibra 12 ima punjenje sačme između 32 i 36 grama. Tako se težina lovačke puške u kalibru 12 kreće između 3200 i 3600 grama. Težina puške u kalibru 16 je između 2800 i 3200 grama (punjenje sačme teško je od 28 do 32 grama), a težina puške u kalibru 20 je 2600 do 2800 grama. Lakše puške su prijatnije za cjelodnevno nošenje ali jače trzaju. Oni koji love na bogatim terenima, gdje im se pruža šansa da u jednom lovu ispale desetak i više metaka, treba da se odluče za težu pušku.  Lov sa takvom puškom biće i prijatniji i uspješniji.  Ako se lovac dvoumi između dvije puške približno jednake novčane vrijednosti ali različite mase, onda prednost treba dati težoj pušci. Zatim se postavlja pitanje dužine cijevi. Međutim, pri izboru lovačke puške sačmarice mnogo je važnije pitanje “čoka” (tojest stepena suženja pri vrhu sačmene cijevi) od dužine cijevi kako mnogi pogrešno zaključuju. Mlad i neiskusan lovac smatra da će glatkocijevna puška sačmarica sa dužim cijevima biti ubojitija od one sa kraćim i da će uspješnije obarati divljač na većim daljinama. Takva razmišljanja nemaju realnog osnova a dužina cijevi je samo u vrijeme kada se upotrebljavao crni barut  imala nekakvog značaja. Danas većina sačmarica u kalibru 12 ima cijevi dužine 72 cm, u kalibru 16 dužina je 68 cm, a u kalibru 20 cijevi su obično dužine 65 cm. Kombinovane puške, dvocijevke sa kuglom i sačmom ili trocijevke, bez obzira na kalibar, imaju cijevi duge između 60 i 65 cm.  Dužina cijevi nema praktičnog značaja i uticaja na efikasnost sačmenog metka. Odlučujući uticaj na gustinu posipa sačme imaju čokovi. Ubojitost, ako se radi o normalnim dužinama cijevi, zavisi prvenstveno od kvaliteta metka a ne od dužine cijevi.  Duže cijevi u kalibru 12 (obično ne preko 76 cm) imaju najčešće puške za gađanje glinenih golubova ali ne zbog boljeg učinka na većim daljinama, već zbog duže vizirne (nišanske) linije koju takmičari smatraju boljom. Valja znati da su cijevi sa punim čokom namijenjene za gađanje udaljenih ciljeva (naravno, ne udaljenijih od 50 metara) na otvorenim terenima. Slabije čokirane puške su univerzalnije, pogodnije su za mješovite terene i šumski lov. Cilindrične i slabo čokirane cijevi namijenjene su za lov pernate divljači na manjim odstojanjima, na pokrivenim terenima (šuma, trščaci, kukuruzišta). Svaka puška ima svoju “ličnu kartu”. Iz nje možemo lako pročitati čokove cijevi i procente količine sačme iz jednog metka, koja na daljini od 35 m ulazi u krug od 75 centimetara. Jasno je, što je procenat veći, čok je jači, a puška gušće nosi. Tablica posipa se čita na sljedeći način: pun čok 70 odsto, tričetvrt čok oko 65 odsto, polučok 60 odsto, četvrtčok oko 55 odsto, poboljšani cilindar 50 odsto i cilindar 35 do 40 odsto. Postoje različite moderne konstrukcije čokova ali ovo su osnove i temelj za pravilno razumijevanje. Veći problem od izbora sačmenog kalibra je izbor krupnoće sačme za određenu vrstu divljači. Veoma je rašireno shvatanje da krupnija sačma i dalje i bolje ubije. Zabluda je u tome, što je krupnije sačme manje u metku, pa i dobro nanišanjena divljač pogođena sa jednom do dvije krupne sačme (kuglice) pada tek poslije pređenih više stotina metara i često ostaje nepronađena. Divljač ne pada na mjestu od smrtnih povreda sačmom već od šoka nastalog istovremenim pogotkom većeg broja kuglica, makar i manje probojnosti. Za zeca, našu najčešće lovljenu divljač, sasvim je dovoljna sačma od 3 mm na početku sezone ili 3,5 mm na kraju sezone. Sačma ima loše balističke osobine zbog loptastog oblika i zato brzo gubi na brzini. Bitan je posip. Stoga pucanje na  većim udaljenostima treba uvijek izbjegavati. Optimalna granična udaljenost ne bi trebalo da prelazi 35 do 40 metara.  Staro pravilo glasi: ako se lovac dvoumi između dvije krupnoće sačme, uvijek treba da izabere sitniju. Kada je teren pokriven gustom vegetacijom ili je nepregledan, onda lovac mora da vodi računa o tome ima li koga iza divljači. To je kod sačmarica bar nekoliko stotina metara. Krajnji domet sačme zavisi, prije svega, od njenog prečnika. Krupnija sačma ima veći domet a sitnija manji. I ovdje postoji pravilo da je to najmanje sto puta više od krupnoće sačme izražene u milimetrima (krupnoća sačme u milimetrima pomnožena sa sto).  Na primjer sačma prečnika 3 mm ima domet 300 metara ! Ona od 3,5 mm – 350 metara, “šestica” – 400 metara, itd (evropske oznake krupnoće sačme date su u tabeli). Međutim, to nikako ne znači da na toj daljini možemo i odstrijeliti divljač. Na toj daljini sačma je opasna po čovjeka ili domaću životinju, ako bi se slučajno našli iza divljači, pri otvaranju vatre.   Zbog toga, sa oružjem uvijek oprezno !!! Piše: Draško Dragosavljević  

Sačmeni metak kalibra 12 uveden je prije 160 godina. Svi  mogući tipovi sačmarica nezaobilazno se izrađuju u kalibru 12 koji je postepeno istisnuo kalibar 10 zbog blažeg trzaja. Popularna “dvanaestka” nametnula se univerzalnošću kao apsolutni lider među sačmenom nunicijom svih kalibara. Nema sumnje da je danas najpopularniji sačmeni metak kalibra 12. To je najrasprostranjeniji lovački sačmeni metak u svijetu sa mnogo različitih konstrukcija, verzija, tipova i laboracija u zavisnosti od namjene (daleko više nego što je to slučaj sa takođe vrlo popularnim i zastupljenim kalibrom 16) – od lova i sportskih disciplina preko samoodbrambene do vojno policijske namjene. Svi mogući tipovi sačmarica izrađuju se u kalibru 12 – prelamače i kombinovane puske, repetirke svih vrsta kao i poluatomatske sačmarice. Kada u nekom filmu upratite sačmaricu bilo kog tipa, možete gotovo uvijek biti sigurni da je ta puška u kalibru 12. Vjerujemo da lovci dobro poznaju osnovne pojmove o sačmenoj municiji pa prema tome i sastavne dijelove sačmenog metka. Iz toga razloga se nećemo baviti definicijama i opisom opšte poznatih  stvari.  Međutim, ima dosta nejasnoća i nedoumica u razumijevanju određivanja i označavanja kalibra sačmenog metka a greške se u nemalom broju provlače čak i kroz oružne listove pa se tako često sreće pogrešna oznaka kalibra, na primjer “sačmarica kalibra 12 milimetara”. Pored toga, lovcima često nije u potpunosti jasan odnos između dužine sačmenog metka, dužine čaure istoga i dužine lažišta sačmenog metka u cijevi sačmarice. Isto tako, jedna od čestih zabluda je i pucanje krupnijom sačmom na većim udaljenostima. Ovo je prava prilika da na kratak i jasan način razjasnimo te nejasnoće. ODREĐIVANJE KALIBRA KOD LOVAČKIH PUŠAKA SAČMARICA Promjer ožlijebljenih (olučenih) cijevi je promjer po kome je cijev bušena a obzirom na naknadno ožlijebljenje kalibar cijevi je promjer između dva polja jednog naspram drugog, gdje cijev ima jednak (paran) broj žljebova, odnosno promjer između polja i žlijeba nasuprot tog polja kod cijevi koja ima neparan broj žlijebova. Kalibar ožlijebljenih cijevi izražava se u milimetrima. Međutim, kod pušaka sačmarica (kod pušaka glatkih, neolučenih cijevi) kalibar se ne izražava kao promjer cijevi u milimetrima već samo određenim brojem po sistemu koji su ustanovili Englezi (na primjer 12, 16, 20). Sistem je sljedeći: kada se od jedne funte/libre olova (453.6g) izlije 12 jednakih olovnih kuglica (istog promjera) onda se cijev puške čiji je promjer jednak promjeru ovih kuglica označava brojem 12 a ukoliko od iste količine olova izlijemo 16 kuglica identičnog promjera onda se puščana cijev čiji promjer odgovara promjeru jedne od 16 kuglica označava brojem 16. Iz ovoga naravno slijedi da je promjer cijevi kod kalibra 12 veći od promjera cijevi puške kalibra 16 iz prostog razloga što je promjer jedne od 12 kuglica veći od promjera jedne od 16 kuglica izlivenih iz iste količine olova. Brojna oznaka kalibra sačmarica govori nam dakle da je veličina poprečnog presjeka obrnuto srazmjerna veličini broja koji označava određeni kalibar te se iz tog razloga ne stavlja oznaka za dužinu (mm). Oznake kalibara sačmenih metaka su standardizovane i internacionalne – koriste se u svim zemljama od najmanjeg kalibra do najvećeg kalibra. Izuzetak jedino predstavlja najmanji sačmeni kalibar 36 tačnije njegova oznaka na engleskom području .410 je ustvari vrijednost promjera duše cijevi izražena u dijelovima inčima (1 inch = 25.4 mm). DUŽINA LEŽIŠTA METKA Vanjske diimenzije metka u odnosu na odgovarajuće dimenzije ležišta metka u cijevi od posebnog su znacaja. Ležiste metka je bilo u početku 65mm a danas je dužina ležišta porasla na 70 mm za normalne kalibre, 76 mm za magnume i 89 mm za super magnume. Municija normalnih kalibara se smije upotrijebiti u magnum puškama istih kalibara ali ne i obrnuto! Dakle, bez posljedica se može koristiti kraća municija iz dužeg ležišta ali nikako i ni u kom slučaju obrnuto. Ovo je neobično važno napomenuti jer bi nepažljiv lovac korišćenjem magnum municije u standardnoj pušci mogao da dovede u opasnost kako sebe i svoje oružje tako i druge ljude. Radi se naime o dužini čaure a ne o dužini metka. Na primjer, standardni sačmeni metak (patrona) dužine čaure 70 mm, u zavisnosti od fabričke tehnologije zatvaranja čaure prilikom punjenja (rubno „pertlovanje“ ili zvjezdasto zatvaranje), uvijek je kraći od 70 mm i lako ulazi u pušku sa ležištem od 65mm. S obzirom da se čaura prilikom ispucavanja u ležištu otvara to može biti vrlo opasno. Dužina ležišta metka označena na cijevi je dakle granica dužine čaure koja se smije upotrijebiti. Iz tog razloga svi lovci moraju voditi računa o dužini ležišta metka i dužini čaure što se lako provjeri na kutiji municije i oznakama na pušci. Mjere za metak i ležište metka u cijevi propisane su od internacionalne komisije za ispitivanje i žigosanje vatrenog oruzja (CIP) i kao norme prihvaćene od svih svjetskih proizvođača lovačkog oružja i municije. SAČMA Od kalibra sačmarice zavisi količina sačme koju sadrži metak i teorijski su uvijek efikasniji veći kalibri. Međutim, izbor krupnoće sačme, u zavisnosti od vrste divljači koja će se loviti, veći je problem od izbora kalibra sačmarice. Dosta lovaca smatra da je krupnija sačma ubojitija i efikasnija na većim udaljenostima ali to nije ispravno mišljenje jer je krupnije sačme manje u patronu pa i precizno nanišanjena divljač pogođena sa jednom ili dvije krupne sačme, sa veće udaljenosti, pada tek poslije pređenih nekoliko stotina metara a najčešće ostane nepronađena. Suština terminalne (ciljne) balistike sačme je u tome da divljač pada na mjestu usljed nervnog šoka nastalog istovremenim pogotkom većeg broja sačme (sačmenim snopom) pa makar ona bila i manje probojnosti a rjeđe usljed smrtnih povreda koje nastaju razaranjem vitalnih organa prodorom sačme u dubinu tijela. Sačma zbog oblika lopte ima loše balističke osobine i naglo gubi na brzini. Bitan je posip. Stoga pucanje sačmom na veće udaljenosti treba uvijek izbjegavati. Optimalna granična udaljenost za gađanje ne bi trebalo da prelazi 35-40 metara. Staro pravilo glasi da ako se lovac dvoumi između dvije krupnoće sačme uvijek treba izabrati onu sitniju. Na primjer, za zeca, najčešće lovljenu divljač kod nas, sačma od 3mm je sasvim dovoljna na početku a od 3,5 mm na kraju sezone. Standardna fabrička municija kalibra 12/70